Obowiązkowy tachograf do busa, a karty kierowcy i przedsiębiorstwa

W ostatnich latach coraz częściej mówi się o obowiązku montażu tachografów w busach i konsekwencjach braku odpowiednich kart – zarówno kierowcy, jak i przedsiębiorstwa. Temat budzi sporo wątpliwości wśród przewoźników oraz kierowców pojazdów do 3,5 tony, którzy dotychczas mogli wykonywać przewozy bez urządzeń rejestrujących czas pracy.

Czym jest tachograf i do czego służy?

Tachograf to urządzenie elektroniczne rejestrujące czas prowadzenia pojazdu, przerwy w pracy kierowcy, czas odpoczynku oraz prędkość pojazdu.

Podstawowym celem tachografu jest kontrola przestrzegania norm czasu pracy kierowców, a tym samym poprawa bezpieczeństwa na drogach.

Czy tachografy są obowiązkowe w busach?

Przez wiele lat kierowcy pojazdów o DMC do 3,5 tony, byli zwolnieni z obowiązku stosowania tachografów. Zmieniło się to jednak wraz z wejściem w życie przepisów Pakietu Mobilności.

Od 1 lipca 2026 r. tachograf będzie obowiązkowy w busach:

• wykorzystywanych w transporcie międzynarodowym lub kabotażowym,
• o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 2,5 tony.

Oznacza to, że każdy bus powyżej 2,6 t w UE musi być wyposażony w tachograf.

A co z busami do 2,5 t?

Pojazdy poniżej tej granicy nadal nie podlegają pod przepisy dotyczące tachografów – można nimi jeździć bez tego urządzenia.

 Kiedy trzeba mieć tachograf w busie?

Przepisy określają dokładnie momenty, w których tachograf staje się obowiązkowy.

1. Transport międzynarodowy – od lipca 2026 r. każdy przewóz rzeczy (wyjątkiem przewozy niezarobkowe, ale pod warunkiem, że prowadzenie pojazdu nie stanowi głównego zajęcia osoby prowadzącej pojazd) pojazdem powyżej 2,5 t w UE musi być rejestrowany na tachografie
2. Transport kabotażowy – również wymaga tachografu.
3. Transport krajowy – w Polsce tachografy w busach do 3,5 t DMC nie są na razie wymagane, o ile pojazd nie wykonuje przewozów międzynarodowych.

W praktyce oznacza to, że firma wykonująca przewozy busami tylko w granicach Polski może nadal obywać się bez tachografów.

Czy busiarze mają tachograf?

Wielu przewoźników busowych dopiero przygotowuje się do wdrożenia nowych obowiązków. W Polsce większość busów do 3,5 t DMC nie ma jeszcze tachografów, ponieważ przepisy wejdą w życie dopiero w połowie 2026 roku.

Część firm świadczących przewozy na terenie Niemiec, Francji czy Beneluksu już jednak zaczęła montować tachografy w busach, aby uniknąć problemów w przyszłości.

Czy kierowca bez karty kierowcy może prowadzić pojazd z tachografem?

To jedno z częstszych pytań. Odpowiedź brzmi: nie.

Jeżeli pojazd jest wyposażony w tachograf cyfrowy, a kierowca wykonuje przewóz drogowy, to musi posiadać ważną kartę kierowcy. Bez niej nie jest możliwe prawidłowe rejestrowanie czasu pracy.

Wyjątek: w sytuacjach awaryjnych, np. gdy kierowca zgubi kartę, ktoś ją ukradnie lub ulegnie uszkodzeniu, kierowca może przez maksymalnie 15 dni kalendarzowych prowadzić pojazd bez karty i wykonywać ręczne wydruki z tachografu. Mówi o tym art. 29 Rozporządzenia (UE) nr 165/2014 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym.

Czy transport na potrzeby własne wymaga tachografu?

Nie, ale pod warunkiem, że prowadzenie pojazdu nie stanowi głównego zajęcia osoby prowadzącej pojazd.

Zgodnie z art. 3 lit. ha) rozporządzenia (WE) 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006r., cytuję: „pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej – wraz z przyczepą lub naczepą – przekraczającej 2,5 tony, ale nieprzekraczającej 3,5 tony, wykorzystywanymi do przewozu rzeczy, w przypadku gdy przewóz nie ma charakteru zarobkowego i jest wykonywany na potrzeby własne przedsiębiorstwa lub kierowcy, a prowadzenie pojazdu nie stanowi głównego zajęcia osoby prowadzącej pojazd” – nie podlegają pod powyższe rozporządzenie, a więc nie wymaga się wobec takich pojazdów stosowania tachografu. Wydaje się być czynnikiem bardzo istotnym czy pracownik jest zatrudniony na stanowisku kierowcy.

Jaka jest kara za brak tachografu?

Brak tachografu w pojeździe, w którym powinien być on zamontowany, traktowany jest jako poważne naruszenie przepisów transportowych.

Wysokość kar:

• w Polsce kara dla przedsiębiorcy może wynieść nawet 10 000 zł,
• dla kierowcy – do 2000 zł,
• w innych krajach UE kary bywają jeszcze wyższe – w Niemczech sięgają kilku tysięcy euro. Francja natomiast jest jeszcze bardziej restrykcyjna – kara finansowa do 30 000 euro i możliwość kary więzienia do roku.

Dodatkowo pojazd może zostać zatrzymany do czasu usunięcia naruszeń.

To pokazuje, że przepisy dotyczące tachografów w transporcie międzynarodowym traktuje się bardzo poważnie.

Karta kierowcy a karta przedsiębiorstwa – różnice

Wielu przewoźników myli te dwa pojęcia. Tymczasem są to odrębne dokumenty, pełniące zupełnie inne funkcje.

• Karta kierowcy – imienna, przypisana do konkretnego kierowcy. Służy do rejestrowania jego aktywności w tachografie.
• Karta przedsiębiorstwa – przypisana do firmy transportowej. Służy do odczytywania i blokowania danych z tachografu w pojazdach należących do przedsiębiorstwa.

Czy karta przedsiębiorstwa jest obowiązkowa?

W świetle przepisów: nie. W praktyce: zdecydowanie zalecamy. Każda firma wykonująca przewozy pojazdami z tachografem powinna posiadać kartę przedsiębiorstwa i dodatkowo zablokować wszystkie  tachografy w całej flocie realizującej przewozy międzynarodowe. Bez założonej blokady nie da się prawidłowo zarządzać danymi z tachografu. W Polsce służby kontrolne za brak blokady nie nakładają kar finansowych, natomiast m.in. na terenie Niemiec już tak. Warto wziąć pod uwagę, że służby mogą zweryfikować tego rodzaju dane poprzez zdalne pobranie danych (DSRC) i podjąć decyzję o natychmiastowym zatrzymaniu pojazdu do rzeczywistej kontroli.

Karta przedsiębiorstwa pozwala:

• przypisać dane z danego pojazdu do konkretnego przedsiębiorstwa poprzez zablokowanie tachografu,
• przepisy wymagają, aby pobierać i archiwizować dane z tachografu,
• chronić firmę przed sytuacją, w której kierowca wykorzysta pojazd w innej działalności.

Czy można jeździć na karcie przedsiębiorstwa?

Nie. Przedsiębiorstwo nie rejestruje czasu pracy kierowcy za pomocą karty przedsiębiorstwa i nie zastępuje nią karty kierowcy.

Jazda na karcie przedsiębiorstwa byłaby poważnym naruszeniem, grożą za to wysokie kary, nie tylko finansowe, ale przede wszystkim utrata reputacji, a w następstwie i być może licencji.

Gdzie uzyskać kartę kierowcy i kartę przedsiębiorstwa?

W Polsce organem odpowiedzialnym za wydawanie kart jest Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych (PWPW).

• Karta kierowcy – wniosek można złożyć online przez stronę PWPW, osobiście lub pocztą. Niezbędne są zdjęcie, dowód osobisty oraz opłata (ok. 172 zł).
• Karta przedsiębiorstwa – wniosek składa przedsiębiorca posiadający licencję transportową. Również przez PWPW. Koszt to ok. 283 zł.

Czas oczekiwania wynosi zwykle od 2 do 3 tygodni.

Podsumowanie

Wprowadzenie obowiązku tachografów w busach od 2026 roku to ogromna zmiana dla całej branży przewozowej. Oznacza ona konieczność:

• montażu tachografów w busach powyżej 2,5 t wykonujących przewozy międzynarodowe,
• posiadania kart kierowców oraz kart przedsiębiorstwa,
• dostosowania się do rygorystycznych norm czasu pracy.

Brak spełnienia tych obowiązków będzie wiązał się z wysokimi karami finansowymi i problemami podczas kontroli drogowych. Dlatego przewoźnicy powinni już teraz przygotować się do zmian: kupić sprzęt, przeszkolić kierowców i złożyć wnioski.